هوش مصنوعی و فین‌تک: سپر امنیتی یا ابزار نظارت؟

در حالی که بانک‌های دیجیتال در عراق به وارد کردن جدیدترین الگوریتم‌های هوش مصنوعی به‌عنوان سپر جادویی مقابله با کلاهبرداری افتخار می‌کنند، و کارگاه‌های بانک مرکزی نیز این فناوری‌ها را به‌عنوان عصبی اساسی برای بخش مالی ترویج می‌دهند، پرسشی خطرناک‌تر در افکار عمومی عراق مطرح شده است: آیا این الگوریتم‌ها واقعاً برای محافظت از پول ما طراحی شده‌اند، یا فقط ابزاری هوشمند برای کنترل تمامی تنفس‌های مالی ما هستند؟

شهروند عراقی که به‌تازگی توانسته است دیوار ترس از «پول نقد» را بشکند و به سمت پرداخت الکترونیک حرکت کند، امروز خود را در برابر واژه‌ای جدید می‌بیند که شک و تردید را برمی‌انگیزد. بانک‌ها می‌گویند که هوش مصنوعی رفتارهای مشکوک را رصد کرده و حملات سایبری را پیش از وقوع دفع می‌کند، و این یک دستاورد فنی است که کسی در آن تردید ندارد. اما نبود شفافیت درباره حجم داده‌های جمع‌آوری‌شده، نحوه تحلیل آن‌ها، و نهادهایی که به این اطلاعات دسترسی دارند، این فناوری پیشرفته را به منبعی برای نگرانی تبدیل کرده است، نه اطمینان.

این نگرانی عمومی کاملاً به‌جا و قابل درک است. در محیطی که هنوز فاقد قوانین سخت‌گیرانه و مدرن و مستقل برای حفاظت از داده‌های شخصی است، مرز میان «امنیت دیجیتال» و «نقض آشکار حریم خصوصی» بسیار باریک می‌شود. کاربری که در ساده‌ترین جزئیات روزمره خود به کیف پول الکترونیک متکی است، نمی‌خواهد که سوابق خریدها و تحرکات مالی‌اش به داده‌هایی آشکار تبدیل شود، یا به بهانه «انطباق و نظارت تحلیلی» به‌طور افراطی ردیابی گردد.

چالش واقعی امروز پیش روی بانک مرکزی عراق و شرکت‌های فین‌تک، در خرید جدیدترین سرورهای هوش مصنوعی خلاصه نمی‌شود، بلکه در مهندسی اعتماد با جامعه است. تا زمانی که این دیجیتالی‌سازی شتابان با تصویب قوانین شفاف و سخت‌گیرانه‌ای همراه نشود که حریم خصوصی افراد را محافظت کرده و سوءاستفاده از داده‌ها را جرم تلقی کند، فناوری‌های هوش مصنوعی در نظر عراقی‌ها چیزی جز «چشم جدید دولتی یا تجاری» نخواهد بود که به جیب‌هایشان تجسس می‌کند، و این امر ممکن است آن‌ها را به پناهگاه امن قدیمی‌شان، یعنی پرداخت نقدی، بازگرداند.